De vergrijzing en het tekort aan zorgprofessionals nemen de komende jaren toe, bleek deze week uit nieuwe prognoses. Belangenverenigingen en een zorgeconoom geven antwoord op de vraag: waar ligt de oplossing voor de tekorten aan zorgmedewerkers in de ouderenzorg?
Zorgen over de vergrijzing en het tekort aan zorgmedewerkers bestaan al langer. Maar de nieuwe voorspellingen zijn nog zorgwekkender voor de ouderenzorg.
Rond 2040 zal een kwart van Nederland 65 jaar of ouder zijn, meldde het CBS dinsdag. Een dag eerder schreef minister Fleur Agema (Volksgezondheid) in een Kamerbrief dat er 266.000 zorgprofessionals te weinig zijn in 2034. Volgend jaar is het tekort 66.400.
Het kabinet en minister Agema doen te weinig tegen deze problemen, stellen belangenverenigingen. Sterker nog: de verenigingen zijn boos over voorgenomen bezuinigingen in de zorg.
Ook partijen ‘uit het veld’ zijn boos. Maandag stapten vijf zorgorganisaties uit gesprekken met het kabinet over aanvullende plannen voor het Integraal Zorgakkoord. Dat is een groot plan om de zorg toekomstbestendig te maken. De organisaties vertrokken vanwege de extra bezuinigingen op scholing van zorgpersoneel.
De zorgpartijen vinden de extra bezuinigingen een “onuitvoerbare opdracht”, schreven ze in een verklaring. De Tweede Kamer liet donderdag weten opnieuw te kijken naar deze plannen.
Uitstroom en ziekteverzuim nemen toe
Er zijn nu al problemen door het personeelstekort, ziet Bert de Haas. Hij is bestuurder bij vakbond FNV en voert onderhandelingen over de cao van Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (VVT). De Haas hoort al langer verhalen over schrijnende gevallen door de krappe roosters.
De vakbondsbestuurder noemt als voorbeeld een nachtdienst in een verzorgingstehuis. “Voor negentig mensen heb je dan twee mensen ingeroosterd. Maar nu staan ze steeds vaker in hun eentje. Vroeger was dat een ontzettende uitzondering.”
Mede door dit soort werkdruk is het ziekteverzuim sterk gestegen. De VVT kent zelfs het hoogste verzuim in de branche: ongeveer 9 procent. De Haas spreekt regelmatig medewerkers die zeggen “op hun tenen te lopen” en “op omvallen staan”. Hij stelt dat het lastiger wordt deze zorgverleners in de zorg te houden.
Bovendien neemt de laatste tien jaar de uitstroom toe van jonge zorgverleners die net twee jaar werken, vertelt De Haas. “Dat is echt een verandering en zorgwekkend. Het wordt moeilijk het personeelsbestand op peil te houden.”
Zzp’ers zijn nodig
De drie organisaties noemen allemaal meer geld als belangrijkste oplossing. Dat moet gaan naar hogere lonen en investeringen in onder meer het onderwijs. Wouter van den Elsen, woordvoerder van branchevereniging ActiZ, stelt dat alleen al voor hogere lonen 1,23 miljard euro nodig is.
De Haas ziet ook dat het loon niet in verhouding staat tot de werkdruk bij verzorgers, zeker voor beginners van mbo-niveau 2 en 3. Hij hoort jonge medewerkers hun inkomen vergelijken met winkelmedewerkers. “Daar zouden ze evenveel verdienen en soms zelfs meer. En dat zonder die enorme werkdruk.”
Ook moeten de opleidingen aantrekkelijk zijn, zegt Bianca Buurman, voorzitter van beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). “Maar ze willen voor 400 miljoen euro gaan bezuinigen, terwijl er juist geld naartoe moet.”
Daarnaast hekelt De Haas dat meerdere partijen het eigen risico willen afschaffen. “Dat kost miljarden die keihard nodig zijn voor zorgpersoneel. Bovendien zal de zorgvraag groeien doordat zorg dan goedkoper wordt. Dan wordt de werkdruk nog hoger.”
Werkgevers kunnen meer luisteren naar vraag van arbeidsmarkt
Maar de zorginstellingen moeten zelf ook veranderen, zegt Wim Groot, hoogleraar Zorgeconomie aan Maastricht University. Hij spreekt van “een stille reserve aan oud-zorgmedewerkers” die heus wel terug willen als de arbeidsvoorwaarden beter worden.
Werkgevers moeten volgens Groot meer luisteren naar de vraag van de arbeidsmarkt. “Dat is niet alleen loon, maar bijvoorbeeld ook flexibelere werktijden of meer autonomie in het werk. Dat is niet gemakkelijk, maar daarmee maak je het aantrekkelijker om oud-medewerkers terug te winnen.”
De oplossingen die Agema in de Kamerbrief biedt, richten zich op de technologie. Zo wil ze de administratietijd verminderen door gebruik van AI en werk ontzien door technologische ontwikkelingen. Volgens de verenigingen vestigt Agema hier te veel hoop op: het zou slechts een deel van de oplossing zijn.
Door technologische ontwikkelingen kunnen ouderen langer zelfstandig zijn en wordt de thuiszorg verlicht, beamen ze. Zo zijn er apparaten die medicijnen geven op gezette tijdstippen of helpen met het aantrekken van steunkousen. Van den Elsen: “Nu komt thuiszorg elke ochtend en avond langs voor alleen steunkousen. Die thuiszorg wordt zo ontlast.”
‘Belangrijkste is communicatie en vertrouwen’
Maar De Haas ziet ook risico’s bij langere zelfstandigheid. “Ouderen worden kwetsbaarder en het risico op valpartijen wordt groter.” Een gebroken heup is voor ouderen soms het begin van het einde. De Haas: “Vraag maar aan de spoedeisende hulp. Daar zien ze valpartijen als voornaamste reden waarom ouderen binnenkomen.”
Meer mantelzorg is nodig en zal er zeker komen, stellen de belangenverenigingen. Het aantal mantelzorgers neemt minder snel toe dan de vergrijzing. Zorgprofessionals uit het buitenland zien ze niet als oplossing, onder meer door te grote culturele verschillen en taalbarrières. De Haas: “Het belangrijkste bij zorgverlening is communicatie en vertrouwen.”
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport verwijst in een reactie naar de Kamerbrief van maandag. Daarin stelt het ministerie ook geen volledige oplossing te hebben. “Het is niet realistisch om te veronderstellen dat het personeelstekort binnen zorg en welzijn (binnen afzienbare tijd) volledig kan worden opgelost.”
Bron: Nu.nl
