Het Europese beleid dat moet zorgen voor lagere prijzen van weesgeneesmiddelen – medicijnen voor zeldzame ziekten – blijkt in de praktijk onvoldoende effectief. Onderzoekers van Amsterdam UMC, FAST en Zorginstituut Nederland concluderen dat concurrentie na het verstrijken van de tienjarige marktbescherming vaak uitblijft, waardoor de prijzen structureel hoog blijven.
Marktbescherming biedt onvoldoende prikkel voor prijsdaling
De Europese Weesgeneesmiddelenverordening kent farmaceutische bedrijven tien jaar marktexclusiviteit toe om de ontwikkeling van geneesmiddelen voor zeldzame aandoeningen te stimuleren. Na deze periode zou concurrentie via generieke alternatieven of biosimilars normaal gesproken moeten leiden tot prijsverlagingen. Uit het onderzoek blijkt echter dat dit zelden gebeurt. In het bijzonder blijft concurrentie bij biologische weesgeneesmiddelen vrijwel volledig uit. Zelfs wanneer er generieke alternatieven beschikbaar komen, gebeurt dit gemiddeld pas na 14 jaar. De prijsdaling blijft bovendien beperkt tot ongeveer 30 procent.
Duurzaamheid van zorguitgaven in gevaar
Lonneke Timmers, secretaris van de Wetenschappelijke Adviesraad van Zorginstituut Nederland en medeonderzoeker, noemt dit een zorgelijke ontwikkeling. “De samenleving accepteert dat nieuwe geneesmiddelen voor kleine patiëntengroepen tijdelijk duur zijn, maar na afloop van de marktbescherming moeten die prijzen dalen. Alleen dan blijft er financiële ruimte voor innovatie. Zonder prijsdaling komt de betaalbaarheid van het zorgstelsel onder druk te staan.”
Behoefte aan aanvullend beleid
Het structurele uitblijven van concurrentie wordt volgens de onderzoekers veroorzaakt door meerdere factoren: de beperkte doelgroep, hoge ontwikkelkosten voor alternatieven en lage verwachte opbrengsten. Dit wijst op marktfalen, stelt onderzoeker Sibren van den Berg van Amsterdam UMC. “We kunnen niet blijven vertrouwen op spontane marktwerking. Als concurrentie uitblijft, moet de overheid actie ondernemen.” Hij pleit voor beleidsmaatregelen zoals verplichte prijsverlaging na het aflopen van de exclusiviteitsperiode of financiële garanties voor producenten van generieke geneesmiddelen. Van den Berg is verbonden aan Medicijn voor de Maatschappij, een initiatief van Amsterdam UMC dat zich inzet voor de beschikbaarheid en betaalbaarheid van weesgeneesmiddelen.
De onderzoekers benadrukken dat beleid zorgvuldig moet worden vormgegeven, in overleg met fabrikanten, om te voorkomen dat middelen worden teruggetrokken van de markt. Zonder ingrijpen blijven hoge prijzen bestaan, met blijvende gevolgen voor patiënten en voor de houdbaarheid van de zorguitgaven.
Bron: Het Zorginstituut | Beeld: Unsplash
